Tsukuyomi

[Raven]

Tsukuyomi - lub Tsukiyomi, Tsukuyomi no Mikoto - "Duch Przywołujący Księżyce", „Duch Doglądający Księżyca”.

Bóg księżyca panujący nad nocą, przypływami i odpływami. Występuje w mitologii również w płci żeńskiej jako Tsukiyomo.

Narodził się gdy Izanagi przemywał prawe oko morską wodą po ucieczce z Kariny Ciemności. W Nihon-shoki natomiast bóg księżyca przyszedł na świat zaraz po tym, jak uformowały się japońskie wyspy, i był jednym z trójki pierwszych bóstw, które zrodziły się z ciała Izanami.

Tsukuyomi był jednym z Trojga Szlachetnych Dzieci, bratem Amaterasu i Susanoo.
 
W przeciwieństwie do Susanoo nie kwestionował on prawa siostry do rządzenia na Wysokiej Równinie Niebios. Pewnego dnia bogini słońca wysłała Tsukiyomiego do bogini pożywienia o imieniu Ukemochi. Ta chcąc ugościć boga księżyca, zaczęła wyjmować różne pokarmy ze swojego ciała. Pożywienie, które cudownie się pojawiło, zostało rozłożone na stu ofiarnych stołach. Jednak brat Amaterasu był wściekły – uznał bowiem, że boska gospodyni obraziła go, podając mu jedzenie, które zwymiotowała – i zabił ją. Gdy powrócił do swojej siostry, opowiedział jej całe zajście, a ta rozzłoszczona kazała mu odejść i nigdy nie wracać, bogini przyrzekła też, że jej oko nigdy nie spocznie na Tsukiyomi. 
W ten sposób Japończycy wyjaśnili sobie, dlaczego słońce i księżyc nigdy nie pojawiają się razem na niebie.

Wiesław Kotański uważał, iż bogini słońca szukała sposobu, aby drugi z jej braci odszedł z Wysokiej Równiny Niebios i sprowokowała go do popełnienia przestępstwa. Amaterasu dobrze znała praktyki Ukemochi, które wydawały się tak bardzo odrażające, że zachodziło prawdopodobieństwo rozgniewania Tsukuyomiego. Zabicie boskiej gospodyni było dobrym pretekstem dla Amaterasu, aby rozstać się z bratem, który dla podejrzliwej siostry był drugim potencjalnym konkurentem do władzy nad kosmosem.

Powyższy mit jest przedstawiony według Nihongi, bowiem w Kojiki nie ma żadnego wspomnienia boga księżyca, poza narodzinami z prawego oka Izanagiego. W Kojiki miejsce Tsukiyomiego w powyższym micie zajmuje Susanoo.


Tsukuyomi-jinja w Kioto jest świątynią poświęconą Tsukiyomiemu. Ponad to posiada kilka mniejszych chramów. W tym np: Tsukiyomi-no-miya, przy chramie Gekū w Miyajiri-cho w mieście Ise, w prefekturze Mie. Jest jednym z mniejszych chramów zewnętrznych znajdujących się w kompleksie świątyń Ise Jingū. Chramy zewnętrzne poświęcone są bogini Ukemochi, a Tsukiyomi jest jedną z postaci ściśle związanych z mitem o niej, więc również poświęcono mu jeden z chramów.