Runy
Autor Wiadomość
Samsara Offline
Wtajemniczony

Liczba postów: 11
Dołączył: Sep 2012
Reputacja: 1
Podziękowania: 0
Podziękowano 2 razy w 0 postach
Post: #1
Runy
Runy w pojęciu ogólnym


Runy to, bardzo stary, dość prymitywny alfabet (wszystkie jego znaki składają się praktycznie z linii prostych, nie zaokrąglonych) którym posługiwali się starożytni: germani, celtowie, a przede wszystkim wikingowie. Słowo runa (org. „run”) oznacza „tajemnice”, bądź „sekret” stad też alfabetów używano nie tylko do czytania i pisania, lecz także do wróżenia (o czym napisze nieco dalej). Ponadto fińskie runy są tradycyjnymi pieśniami tworzącymi min. Kalewalę (fiński epos narodowy).

Pochodzenie

Runami posługiwali się Skandynawowie, Germanii i Celtowie. Jednak istnieją alfabety podobne do tych, które tutaj będę omawiać (wspominam o nich, i zamieszczam ich ilustracje po to abyście mogli je sobie porównać.)



Turecki orchon



Skąd jednak wywodzą się runy i kiedy powstały? Na to pytanie trudno odpowiedzieć. Wiek ich trudno jest jednoznacznie określić. Często jest podawany rok 200, ale badania dowodzą, że alfabet jest znacznie starszy. Co jeśli chodzi o pochodzenie? Tu też napotykamy na najróżniejsze spekulacje. Jedni badacze twierdzą, że runy zostały zapożyczone z alfabety alpejskiego, a inni obstają przy wersji, że pierwowzorem run był alfabet hebrajski, bądź fenicki (najstarszy zachowany alfabet świata )

Starszy, a Nowszy Futhark


Pierwsze runy ewoluowały z alfabetu zwanego Starszym Futhark. Według mitologii ofiarowali go ludziom bogowie (dokładnie bóg Odyn ). Posługiwano się nim (podobnie jak późniejszymi pismami runicznymi) do wykuwania na kamiennych blokach inskrypcji, głównie ku czci zmarłych, ale zdarzało się także, że i żywych (w obu przypadkach trzeba było sobie na taką inskrypcję zasłużyć). Ponadto inskrypcje były także ryte na przedmiotach codziennego użytku takimi jak: broń, biżuteria, naczynia. Posługiwano się też runami jako symbolami magicznymi.



Oto starszy futhark - pochodzi z okresu z około 200-700 roku AD.

Z niego rozwinął się alfabet, będący jego „następcą”, czyli Młodszy Futhark. Liczył on mniej znaków od poprzednika bowiem 16, a nie 24. A oto jego dwie formy:


Datowana na erę wikingów ok. 800-1100 AD
Można go było także zapisać nieco bardziej zaokrąglonymi znakami:



A oto i ostateczna forma-użynana w średniowieczu ok. 1100-1500 AD. tutaj liczy sobie nieco więcej znaków


Dalszy rozwój run skandynawskich i germańskich


Przy omawianiu dalszego rozwoju rozwoju run posłuży tabelka:



pierwszym alfabetem runicznym był stary futhark. Prześledziliśmy też jego ewolucję w Nowy Futhark i jego rozwój na przestrzeni wieków. I choć wspomniałam o nim w poprzednim akapicie znowu do niego powrócę, a to po to aby dokładniej objaśnić wam powyżej zamieszczoną tabelę i dodać kilka faktów. Wiecie już ile znaków obydwa alfabety zawierały i w jakim okresie się nimi posługiwano. Nie wiedzie jeszcze jednej ważnej rzeczy: Nowy Futhark dzielono później na duński i szwedzko-norweski.

Warto wiedzieć też iż w X wieku do alfabetu dodano do runicznych znaków kropkę, co też przedłożyło i zlikwidowało dwuznaczność.

Kolejnym dość starym alfabetem był gocki alfabet runiczny (zwany też wspólnym germańskim). Goci jak wiemy byli uznawani za bardzo barbarzyńskie plemię, które przyczyniło się do upadku cesarstwa rzymskiego i mieli wpływ na losy wczesnej średniowiecznej Europy. Gdy zostali schrystianizowani stworzyli własny alfabet (przed rokiem 500). Alfabet oparli na runach futharku, jednak został później mocno zmieniony (właściwie to stworzony na nowo) na wzór greckiego alfabetu (choć zachował nieco z run). Stało się tak za sprawą biskupa Wulfila. Tłumacząc najprościej uznał, że cywilzowani ludzie powinni używać mniej prymitywnego alfabetu. Skoro jesteśmy przy Gotach to warto wspomnieć, że ich język był pierwszy udokumentowanym językiem germańskim, zupełnie nie spokrewnionym z współcześnie nam znanymi. W Europie wymarł przed IX, ale zachował się na Krymie aż do XVII, po czym na zawsze znikł z kart historii.

Rozwój run na wyspach brytyjskich.


Jako, że Wikingowie dotarli na Wyspy Brytyjskie, wraz z nimi zawędrowały tam też runy. Zahaczyli tam min o: Wyspy Owcze, Farery, Sztelandy, Orkandy, Anglię, Irlandię i Wyspę Mann. To właśnie alfabet języka tej wyspy możemy zobaczyć w tabelce podanej w poprzednim akapicie.

Ale oczywiście wspomniani przeze mnie najeźdźcy zahaczyli także o Anglię. Stąd w oparciu o runy (podobnie jak alfabet manx) powstał alfabet staroangielski czyli anglo-saski (który możemy oglądać i w tabelce i poniżej): Pojawił się on w V w. Liczy on 33 litery, uwzględniając głoski istniejące w języku anglo-saksońskim. Poza widocznymi na rysunku innymi głoskami, przykładem niech będzie litera „k”. We futharku czytana był normalnie, ale w alfabecie staro angielskim zapisywana była jako „c”, a czytana jako „k”. Wszystko we wcześniej zaprezentowanej tabeli.

Poniżej- Coelbren, walijski alfabet bardów



Ogham


Zupełnie innym alfabetem (również runicznym) jest alfabet ogham. Posługiwali się nim głownie Celtowie (Głownie Irlandii, ale nie tylko). Pochodzi z okresu IV-VII wieku. Nazwa oznacza min „sekretne znaczenie”


Znaki tego alfabetu zapisywano na prostej linii, od dołu do góry (coś w stylu tradycyjnego zapisu japońskiego, tylko na odwrót). Dzięki temu, że każdy z symboli posiadał jakieś znaczenie (podobnie jak skandynawskie runy) i przypisana mu literę odczytać go można było na dwa sposoby:

-jako zwykłej litery wchodzącej w skład wyrazu będącego: nazwą miejscowości, imieniem własnym czy po prostu zwykłym wyrazem.

-sam pojedynczy symbol oznaczał jakiś konkretny wyraz np. „macierzyństwo”, „morze”, „piorun” dzieki czemu wystarczyło postawić tylko jeden znak a odbiorca wiedział o co chodzi bez zapisywania tego wyrazu alfabetem.

Podobnie jak skandynawskie runy, oghamu używano nie tylko do zapisywania jakiś informacji, lecz także do umieszczania inskrypcji na przedmiotach codziennego użytku, lub kamieniach będących np. czyimś pośmiertnym pomnikiem, lub oznaczeniem magicznego miejsca. Ponadto ogham służył także do wróżenia (zapewne wróżono nim podobnie jak w przypadku run), oraz posługiwano się nim jako językiem migowym !!!! Na każdym z palców jednej dłoni mieściły się 3,4 litery, a każdej z nich przypisany był konkretny odcinek palca. By się komunikować wskazywano palcem we właściwe miejsca. Tak wiec idea języka migowego jest znacznie starsza niż któreś z nas mogłoby się spodziewać.

Niestety linki do zdjęć wygasły [Szczęściarz]
[Obrazek: 8900c33c.gif]

"Veritas lux mea. Veritas lux tu. Derevaun seraun. Quod non omnis moriar
Samsara savasana samsara samkhya "
(Ten post był ostatnio modyfikowany: 09-01-2015, 23:46 {2} przez Szczęściarz.)
09-21-2012, 17:07
Znajdź Posty Reply


Skocz do:


Użytkownicy przeglądający ten wątek: 1 gości

Impressum | Mitglieder | Regeln | Forensoftware MyBB