Bazyliszek

[Cichosza]

Bazyliszek - (gr. basiliskos, łac. regulus)

W zależności od tego, kto snuje opowieść, bazyliszek może być ziejącym jadem wężem, złowrogim jaszczurek, ogromnym smokiem albo też chimerą o głowie i skrzydłach koguta osadzonych na ciele węża. Bazyliszek zawsze przeraża, a czasami również zabija, kładąc swoje ofiary trupem samym tylko spojrzeniem.

Pierwsza wzmianka o tym czarującym gadzie pochodzi od Pliniusza Starszego, rzymskiego pisarza z pierwszego wieku, którego Historia Naturalna odzwierciedla w znacznej mierze przekonania ówczesnych Rzymian o świecie natury. Według Pliniusza bazyliszek to niewielki, lecz śmiercionośny wąż, mający raptem ze trzydzieści centymetrów długości, pochodzący z Afryki Północnej. Znany jako "król węży" ze względu na podobne do korony znaki na łbie (po grecku basiliskos znaczy "mały król"), bazyliszek miał zbliżać się do swojej ofiary w pozycji pionowej, a nie wijąc się po ziemi, jak czynią to inne węże, i swoim oddechem palić zarośla i kruszyć kamienie. Bazyliszek zamieszkiwał pustynie, niekoniecznie z wyboru, lecz raczej dlatego, że dokądkolwiek by się nie udał, jego palący oddech wkrótce przemieniał to miejsce w pustkowie. Jego jad jest tak potężny, powiada Pliniusz, że jeśli jeździec zabił bazyliszka włócznią, jad węża dotarłby przez drzewce do jeźdźca i uśmiercił najpierw jego, a potem konia.

Jeśli można powiedzieć, że wąż ma piętę achillesową, to bazyliszek miał ich aż dwie: nie mógł znieść zapachu łasicy ani piania koguta. Aby zgładzić bazyliszka z pomocą łasicy, trzeba było najpierw zwabić go do jej nory, a potem pozatykać wszystkie wyjścia, aby padł od jej wyziewów. Pokonanie bazyliszka z pomocą koguta było o wiele łatwiejsze, ponieważ, jeśli wierzyć rzymskiemu pisarzowi Elianowi, wystarczył byle odgłos koguciego piania, by bazyliszek dokonał żywota w konwulsjach. Jednak najlepszą obroną przed bazyliszkiem było lustro, które odbijało jego mordercze spojrzenie, tak że bazyliszek umierał z przerażenia.

Jak wiele przedziwnych stworzeń bazyliszek prawdopodobnie miał swojego protoplastę wśród prawdziwych zwierząt - w tym wypadku była to śmiertelnie jadowita egipska kobra, poruszająca się z wyprostowanym łbem, na którym widnieją znaki podobne do korony. Jednak, jak często bywało w starożytności, pisarze opisujący zwyczaje i mieszkańców odległych krain tworzyli swoje dzieła, nie ruszając się z domu. Zwykle osnuwali opisy na opowieściach z drugiej ręki, zasłyszanych od obcych przybyszów, którzy bez wątpienia ubarwiali je, by uczynić jeszcze bardziej interesującymi. I kiedy historie powtarzano z ust do ust, legenda bazyliszka rosła i rosła.

W średniowieczu księgi opisujące mistyczne stworzenia zaczęły przedstawiać bazyliszka jako przedziwne monstrum o tułowiu węża (według greckiej i rzymskiej tradycji bazyliszek był cały wężem) i głowie, skrzydłach, a czasem również nogach koguta. Ta wersja bazyliszka, którą wedle legendy można napotkać tak w Anglii, jak i w Afryce, znana była również pod angielską nazwą cockatrice. Mało prawdopodobna kombinacja węża i koguta mogła mieć swój początek z fantastycznych historii na temat jego narodzin, według których bazyliszek wylągł się z jaja złożonego na stoku wzgórza przez koguta i wysiedzianego przez ropuchę. Takie właśnie wyobrażenie bazyliszka, czasem z ciałem pokrytym piórami, czasem zaś rybią łuską, było szeroko rozpowszechnione i pojawiało się w średniowiecznej sztuce i heraldyce.

Ciekawostka:
Współczesny imiennikiem mitycznego bazyliszka jest zadziwiająca jaszczurka tropikalna, żyjąca w lasach tropikalnych Ameryki Środkowej i Południowej. Bazyliszek (Basiliscus basiliscuc) należy do rodziny legwanów, zamieszkuje drzewa i skały i umie przebiec po powierzchni wody, trzymając się niemal zupełnie prosto na tylnych nogach. Jest wyśmienitym pływakiem i doskonale się wspina. Żywi się owadami, pająkami i innymi mniejszymi zwierzętami. Dzięki umiejętności chodzenia po wodzie po angielsku bywa nazywany jaszczurką Jezusa Chrystusa.

źródło: Księga Wiedzy Czarodziejskiej. Allan Zola Kronzek, Elizabeth Kronzek